Szafir naturalny a syntetyczny, jak je odróżnić? Rubin i szmaragd od jubilera

Szafir naturalny a syntetyczny to ten sam minerał, korund, o identycznym składzie chemicznym i twardości. Różni je pochodzenie: naturalny rósł głęboko w skałach przez miliony lat, syntetyczny powstał w laboratorium w ciągu godzin lub tygodni. Pewnie odróżni je gemmolog pod mikroskopem albo laboratorium, a dla Ciebie jako kupującego najważniejsze są rzadkość kamienia i to, jak trzyma wartość przez lata.

Dokładnie tak samo jest z rubinem, który też jest korundem, oraz ze szmaragdem. Poniżej wyjaśniamy, skąd te trzy kamienie biorą kolor, co symbolizują, po czym w salonie odróżniamy naturę od laboratorium i dlaczego do pierścionka na całe życie polecamy kamień naturalny.

Szafir, rubin i szmaragd, czym właściwie są te kamienie?

Szafir i rubin to rodzeństwo. Oba są korundem, czyli krystalicznym tlenkiem glinu. Czerwony korund nazywamy rubinem, każdy inny kolor szafirem: niebieski, żółty, różowy, zielony, fioletowy, a nawet bezbarwny. Czerwień rubinu daje domieszka chromu, błękit szafiru żelazo i tytan. Korund ma twardość 9 w skali Mohsa i ustępuje pod tym względem tylko diamentowi, dlatego bardzo dobrze znosi codzienne noszenie w pierścionku.

Szmaragd pochodzi z innej rodziny. To zielona odmiana berylu, barwiona chromem lub wanadem. Twardość ma niższą, 7,5 do 8, i jest bardziej wrażliwy na uderzenia. Prawie każdy naturalny szmaragd ma wewnątrz inkluzje, które jubilerzy od dawna nazywają ogrodem (po francusku jardin). U szmaragdu to rzecz normalna, a nie powód do niepokoju.

Kamień	Minerał	Co nadaje kolor	Twardość (Mohs)	Do noszenia na co dzień
Szafir	korund	żelazo i tytan (niebieski)	9	bardzo dobrze
Rubin	korund	chrom	9	bardzo dobrze
Szmaragd	beryl	chrom, wanad	7,5 do 8	tak, w oprawie chroniącej narożniki

Co symbolizują szafir, rubin i szmaragd?

Te trzy kamienie od wieków mają swoje znaczenia i dla wielu naszych klientów to równie ważne jak parametry.

Szafir, kamień wierności

Niebieski szafir kojarzy się z wiernością, mądrością i spokojem. Przez stulecia zdobił pierścienie biskupów i insygnia władców. Najsłynniejszy szafir zaręczynowy to pierścionek księżnej Diany z dużym szafirem cejlońskim otoczonym diamentami, który dziś nosi księżna Walii. Szafir jest kamieniem urodzinowym września, a 45. rocznicę ślubu nazywamy szafirowymi godami.

Rubin, kamień miłości

Rubin to namiętność, odwaga i życiowa energia. W sanskrycie nazywano go ratnaraj, czyli królem kamieni szlachetnych. Jest kamieniem lipca, a 40. rocznica ślubu to rubinowe gody, więc rubin bardzo często wybierany jest na prezent rocznicowy.

Szmaragd, kamień nadziei

Zieleń szmaragdu oznacza nadzieję, odrodzenie i wiosnę. To kamień maja i symbol 55. rocznicy ślubu, czyli szmaragdowych godów. Pierścionek ze szmaragdem wybierają osoby, które chcą czegoś klasycznego, a jednocześnie wyraźnie innego niż sam diament.

Prezenty rocznicowe z tymi kamieniami znajdziesz w kategorii biżuteria na rocznice.

Szafir naturalny a syntetyczny, na czym polega różnica?

Szafir syntetyczny ma ten sam skład chemiczny, tę samą budowę kryształu i tę samą twardość co naturalny. Jest prawdziwym korundem, tyle że wyhodowanym przez człowieka. Nie należy go mylić z imitacją, czyli szkłem, kolorowym kryształem innego minerału albo dubletem sklejonym z dwóch warstw. Imitacja tylko udaje szafir, syntetyk nim jest, ale nie pochodzi z natury.

Korund hoduje się kilkoma metodami:

• metodą Verneuila, w której proszek tlenku glinu topi się w płomieniu i kropla po kropli narasta kryształ w kształcie gruszki,
• metodą Czochralskiego, czyli wyciąganiem kryształu z roztopionej masy,
• metodą topnikową (ang. flux), gdzie kryształ rośnie powoli w roztopionej soli,
• metodą hydrotermalną, która naśladuje warunki panujące w skorupie ziemskiej.

Pierwsze dwie są szybkie i tanie, dlatego syntetyczny szafir produkuje się dziś na skalę przemysłową. Szkiełko szafirowe w dobrym zegarku to właśnie syntetyczny szafir, ceniony za odporność na zarysowania. Jeśli szukasz takiego zegarka, zajrzyj do kategorii zegarki.

Naturalny szafir to zupełnie inna historia. Powstaje w skałach metamorficznych i magmowych, a jubilerską jakość o pięknym kolorze i dobrej przejrzystości osiąga tylko niewielka część wydobytego korundu. Złoża są ograniczone, a każdy kamień ma swój własny, niepowtarzalny rysunek wnętrza. Tego nie da się wyprodukować na zamówienie.

Cecha	Szafir naturalny	Szafir syntetyczny
Pochodzenie	skały, miliony lat wzrostu	laboratorium, godziny lub tygodnie
Skład i twardość	korund, 9 w skali Mohsa	korund, 9 w skali Mohsa
Wnętrze	igiełki rutylu, kryształki, proste pasy barwy	zakrzywione linie wzrostu, pęcherzyki gazu, resztki topnika
Dostępność	rzadki, zasoby ograniczone	praktycznie nieograniczona produkcja
Wartość w czasie	dobre kamienie cenione od pokoleń	tanieje wraz z rozwojem technologii
Jako pamiątka rodzinna	unikat z własną historią	jeden z wielu identycznych

Czego uczy historia syntetycznych rubinów, szafirów i szmaragdów?

Syntetyczne kamienie szlachetne nie są wynalazkiem ostatnich lat. Francuski chemik Auguste Verneuil opisał swoją metodę hodowania korundu w 1902 roku, a wkrótce potem syntetyczne rubiny i szafiry trafiły do produkcji na dużą skalę. Na początku budziły ogromne emocje. Szybko jednak okazało się, że kamień, który można wyprodukować w dowolnej ilości, nie może pozostać drogi. Dziś syntetyczny rubin czy szafir kosztuje ułamek ceny naturalnego i trafia głównie do zegarków, optyki oraz tańszej biżuterii.

Ze szmaragdem było podobnie. W latach 30. XX wieku niemiecki koncern IG Farben wyhodował syntetyczne szmaragdy, a w latach 40. w Stanach Zjednoczonych Carroll Chatham wprowadził swoje kamienie na rynek (Carroll Chatham, Wikipedia). Scenariusz się powtórzył: syntetyki stały się dostępne i tanie, a ich wartość nie utrzymała się.

A naturalne? Rubiny z Birmy, szafiry z Kaszmiru czy Cejlonu i szmaragdy z Kolumbii najwyższej jakości nadal należą do najcenniejszych kamieni na świecie i są wielokrotnie droższe od syntetycznych odpowiedników. Ponad sto lat obecności syntetyków na rynku niczego tu nie zmieniło. Rzadkości nie da się wyprodukować.

Tę samą prawidłowość widzimy dziś przy diamentach laboratoryjnych. To prawdziwe diamenty o tych samych właściwościach fizycznych, ale ich ceny spadają wraz z rozwojem technologii. Więcej piszemy o tym w artykule diament naturalny czy laboratoryjny.

Jak rozpoznać szafir syntetyczny? Co widzi jubiler pod lupą

Gołym okiem zwykle się nie da. Syntetyk ma ten sam połysk, tę samą twardość i podobny kolor, dlatego domowe sposoby, takie jak rysowanie szkła, chuchanie na kamień czy sprawdzanie, czy jest zimny, niczego nie rozstrzygną. Piszemy o tym szerzej w poradniku jak rozpoznać prawdziwy diament, a przy kolorowych kamieniach zasada jest ta sama: decyduje wnętrze kamienia.

W salonie oglądamy kamień pod lupą 10x i mikroskopem gemmologicznym. Szukamy śladów tego, jak kryształ rósł:

• W szafirze i rubinie z metody Verneuila widać zakrzywione linie wzrostu, przypominające rowki na płycie winylowej, oraz okrągłe pęcherzyki gazu.
• Kamienie naturalne mają proste, kątowe pasy barwy, delikatne igiełki rutylu nazywane jedwabiem oraz drobne kryształki innych minerałów.
• Syntetyki topnikowe zdradzają resztki topnika ułożone w welony, a czasem drobne płytki platyny z tygla.
• Naturalny szmaragd kolumbijski często ma inkluzje trójfazowe: w jednej maleńkiej pustce zamknięta jest ciecz, pęcherzyk gazu i kryształek soli.

Jest też prostsza wskazówka, bez sprzętu. Kamień bardzo duży, idealnie czysty, o intensywnym kolorze i w podejrzanie niskiej cenie prawie zawsze okazuje się syntetykiem. Natura rzadko daje wszystko naraz.

Czy certyfikat potwierdza, że szafir jest naturalny?

Tak. Przy droższych kamieniach kolorowych najlepszą ochroną jest raport niezależnego laboratorium, na przykład GIA, SSEF, Gübelin lub GRS. Raport podaje, czy korund jest naturalny, i opisuje ewentualne uszlachetnianie. Zasady czytania takiego dokumentu są podobne jak przy diamentach, opisaliśmy je w tekście jak czytać certyfikat diamentu.

Czy szafir podgrzewany to szafir syntetyczny?

Nie. Podgrzewanie to bardzo częsty zabieg na naturalnych szafirach i rubinach, który poprawia kolor i przejrzystość. Kamień pozostaje naturalny, a laboratorium wpisuje to na raporcie (ang. heated). Szafiry z adnotacją, że nie wykryto oznak podgrzewania (no indications of heating), są rzadsze i odpowiednio droższe. Przy szmaragdach standardem jest olejowanie szczelin, a raport określa jego stopień, od niewielkiego po znaczny.

Szafir naturalny czy syntetyczny na pierścionek zaręczynowy?

Pierścionek zaręczynowy kupuje się z myślą o całym życiu. Często po latach trafia do córki albo wnuczki, tak jak kiedyś biżuteria wchodziła w skład posagu i rodzinnego majątku. Dlatego w naszym salonie rekomendujemy kamień naturalny. Kamień, który rósł w ziemi miliony lat, jest jedyny w swoim rodzaju, a dobre naturalne szafiry, rubiny i szmaragdy od pokoleń zachowują swoją wartość.

Przy ograniczonym budżecie radzimy jedno: lepiej wybrać mniejszy kamień naturalny o pięknym kolorze i dobrym szlifie niż większy syntetyczny. Różnicę w wielkości po kilku dniach przestajesz zauważać. Świadomość, że nosisz unikat, zostaje.

Na co patrzymy, dobierając szafir do pierścionka:

1. Kolor. Najbardziej ceniony jest aksamitny, nasycony błękit. Kamień zbyt ciemny, prawie atramentowy, w słabym świetle traci urok.
2. Szlif. Zbyt płytki pawilon daje tak zwane okno, czyli jasną, wypraną plamę na środku kamienia. Dobrze oszlifowany szafir świeci kolorem na całej powierzchni.
3. Czystość. W kamieniach kolorowych drobne inkluzje są akceptowane, liczy się to, czy nie rzucają się w oczy i nie osłabiają kamienia.
4. Pochodzenie i dokumenty. Przy większych kamieniach prosimy o raport laboratoryjny.
5. Oprawa. Niebieski szafir pięknie wygląda w białym złocie lub platynie i w otoczeniu diamentów (oprawa halo). Rubin i szmaragd dobrze czują się w żółtym złocie. O doborze metalu piszemy w artykule białe czy żółte złoto.

Szmaragd w pierścionku zaręczynowym jest możliwy, ale wybierz oprawę, która chroni narożniki, na przykład szlif szmaragdowy ze ściętymi rogami w łapkach lub oprawie pełnej, i zdejmuj pierścionek do prac domowych. Szafir i rubin zniosą znacznie więcej. Gotowe modele i kamienie do własnego projektu znajdziesz w kategoriach kamienie szlachetne, pierścionki oraz biżuteria zaręczynowa. Jeśli zastanawiasz się nad samym fasonem, pomoże Ci nasz przewodnik jak wybrać pierścionek zaręczynowy.

Najczęściej zadawane pytania

Czy szafir syntetyczny to prawdziwy szafir?

Pod względem chemicznym tak, to korund o tej samej twardości i budowie. Nie jest jednak kamieniem naturalnym i uczciwy sprzedawca musi to wyraźnie zaznaczyć w opisie. Imitacja, na przykład szkło, to coś innego, bo szafirem w ogóle nie jest.

Czy szafir syntetyczny ma wartość?

Ładnie wygląda i może cieszyć oko, ale jest produkowany masowo i tanio, więc jego wartość przy odsprzedaży jest niewielka. Historia syntetyków od czasów Verneuila pokazuje, że kamienie, które można wytwarzać bez ograniczeń, z czasem tanieją. Na pamiątkę rodzinną wybieraj kamień naturalny.

Jak sprawdzić, czy mój szafir jest naturalny?

Domowe testy tego nie rozstrzygną. Potrzebna jest ocena gemmologa pod mikroskopem, a przy cenniejszych kamieniach raport laboratoryjny. Możesz przynieść swoją biżuterię do naszego salonu w Katowicach, obejrzymy kamień i powiemy, co widzimy.

Czy rubin to też szafir?

Rubin i szafir to ten sam minerał, korund. Czerwoną odmianę nazywamy rubinem, wszystkie pozostałe kolory szafirem. Różowy korund bywa więc różowym szafirem, a granica między nim a rubinem zależy od nasycenia czerwieni.

Który kamień kolorowy najlepiej nadaje się do noszenia na co dzień?

Szafir i rubin, dzięki twardości 9 w skali Mohsa. Szmaragd też można nosić codziennie, ale wymaga więcej uwagi: dobrej oprawy, ostrożności przy uderzeniach i czyszczenia bez myjki ultradźwiękowej.

Zobacz naturalne kamienie na żywo

Kolor szafiru, rubinu czy szmaragdu najlepiej ocenia się na własne oczy, w dziennym świetle i na dłoni. W naszym salonie w Katowicach pokażemy Ci naturalne kamienie obok siebie, porównamy odcienie i pomożemy dobrać kamień do budżetu oraz oprawy. Kliknij „Umów wizytę” albo napisz do nas przez stronę kontakt. Sprawdź też, co obejmuje nasza gwarancja wieczysta. Więcej porad znajdziesz w poradniku jubilerskim.